Kitap Seçkisi

Hakikat, Postmodern Çağda Bilgelik Arayışı

John D. Caputo / Kapı Yayınları

“Orta Çağda biri ‘kilise şunu öğretiyor…’ demişse, bu söz odadaki herkesin sesini keserdi. Fakat günümüzde bir Büyük Hakikat adayı varsa, o da bilimdir. Bilim bizim gorilimizdir. Biri ‘bilim diyor ki…’ dediğinde, sohbetin bittiğini düşünürüz. Yani biz postmodernist hermönetler, gözü kara olmalıyız; hem piskoposların, hem de fizikçilerin veya daha kesin bir ifadeyle Tanrı’yı istismar eden bazı dindarların ve fiziği istismar eden Aydınlanma türlerinin karşısında durmalıyız.”

Postmodern Hristiyanlık ve kıtasal din felsefesi alanlarında söz sahibi olan Amerikalı filozof John D. Caputo, zayıf teoloji olarak bilinen teolojik hareketinde kurucusudur. Türkçeye kazandırılan tek kitabı ‘Hakikat’ te Postmodern bir düşünür olduğunu ifade etmekle beraber moderniteye de içten bir vefa duygusuna sahip olduğunu belirtmektedir. O modern öncesinden öğrenebileceğimiz şeyler olduğunu ama modern öncesi nostaljiye de direnmeyi teklif etmektedir. Ona göre Aydınlanma hakikati batıl inançların kıskacından kurtarmış ama diğer yandan bilimi dogmalaştırıp hakikatin yerine koyarak salt akılla fetişleştirmekten de kendini alamamıştır. Dolayısıyla Aydınlanma aşırılığa kaçmış ve hakikati matematiksel kesinliğe indirgemiştir. Bu Caputo’ya göre aslında Batının evrensellik iddiasının temelini oluşturmaktadır. Bu bağlamda postmodern düşünürlerin bu katı hakikat anlayışını asla kabul etmeyeceklerini bunun yerine ‘‘devinim’’ halinde bir hakikat anlayışını benimsediklerini söylemekte ve evrenselin yerine farkı, istisnailiği ve tekilliği öne çıkarmaktadır. Postmodernitenin devinim halindeki hakikat anlayışı için öne sürdüğü rehber ise hermenötiktir. O bununla hakikatin bir yorum meselesi olduğunu söylemekte (ama salt/saf bir yorum meselesi değil) tek bir hakikatin değil birden fazla hakikat iddiasının mümkün olduğunu söylemektedir. Ama önüne geçilmez bir göreliliğe karşı olduğunu da ilave etmektedir. Çünkü görelilik bazı şeylerin yanlış olduğunu söyleme hakkımızı elimizden almaktadır ki bu kabul edilebilir bir şey değildir.

Ravi

Muhammed Enes Topgül / Ketebe Yayınları

“Olsun, yine de rivayetlerin hepsini yazdım. Onları belki başka kimselerden de dinleyebilirim. Başım yine kazan gibi. Etrafımdaki herkes bana imrenerek baksa da hala yolculuk hedefime dair gönlümde net bir cevap yok. Onlara göre sadece ilim uğruna buradayım. Bir yanım da aynı kanaatte aslında ama diğer yanım ise sürekli niyetimdeki zayıflıları ortaya koyuyor. Sanıyorum hadislerle uğraşarak, iyice yorularak ve düşünmeye fırsat bırakmayacak bir tempoyla yaşayarak kendimi uyuşturuyorum. Muhaddislerin ilim talebindeki niyetle ilgili sözlerinin üzeri ara ara tozlanıyor. Ama sorular yine orada. Beynimin içinde yatmam gerek artık.”

Tarihsel sosyoloji alanında vazgeçilmez olan seyahatnameler, yazıldığı dönemin sosyoekonomik, sosyokültürel, siyasi ve düşünce tarihi bakımından son derece önemli metinlerdir. Bu anlamda hadis ilminin en önemli tarihi ve kültürel olaylarından biri olan, bir ravinin rivayet toplamak için çıktığı ilim serüvenini/seyahatini tanımlamak için kullanılan rıhlelerin öyküsünü anlatan bir eser ortaya konulmamıştır. Bu alanda ki boşluğu doldurmak adına yazarımız Muhammed Enes Topgül hicri ikinci asırda yaşadığı kurgulanan ve yalnızca Semerkantlı ve et-Temimi kabilesine mensup olduğu bilinen ravinin, bir bakıma günlüğü mesabesinde olan, rıhle ile rahle arasındaki serüvenini anlatmaktadır. Yer yer akademik bilgiler de içeren metin pedagojik yönü yüksek bir anlatı ortaya koymaktadır. Kitap söz konusu ravinin çıkmış olduğu Semerkant’tan Tirmiz’e, Merv’e, Nişabur’a, Bağdat’a ve ta ki Mekke, Medine ve San’a’ya kadar uzanan, farklı güzergahlarla şekillenen üç ayrı yolculuğu, yolculuğun ileri safhalarında isimlerin artmasıyla karmaşıklaşan ama diğer yandan da yolculuğun olgunlaşan yönleriyle didaktik bir dille anlatmaktadır. Yer yer seyahate ara verip dönemin siyasi ve sosyal koşullarına dair bilgiler de veren kitap, sayfa aralarında verdiği çizimlerle de dönemin toplumuna dokunmak ve o havayı solumak amacı taşımaktadır.

İbn Tufeyl’in Modern Batı Düşüncesi Üzerindeki Etkisi

Samar Attar / AlBaraka Yayınları

“Siyasi perspektiften bakıldığında İbn Tufeyl çoğulcu bir toplum teklif eder. Ki bu, onun içinde yaşadığı toplumun en parlak dönemindeki halidir. Müslüman İspanya’da, yani İbn Tufeyl’in yaşadığı toplumda; Araplar, Berberiler, İspanyollar, diğer Avrupalılar, Müslümanlar, Hristiyanlar, Yahudiler ve ateistler yan yana ya da gayet birbirlerinden ayrı yaşadılar. Bu toplumun ortaya koyduğu modelin muazzam tesiri yalnızca Avrupa Rönesans’ında değil, genel olarak Avrupa entelektüel hayatında; bilhassa da dönemin düşünürlerinin eşitlik, özgürlük ve tolerans gibi değerleri öne çıkardığı Aydınlanma sürecinde derin bir karşılık buldu.”

İngiliz ve Arap Dili ve Edebiyatı araştırmacısı olan yazarımız, Samar Attar, çeşitli ülkelerde de Karşılaştırmalı Edebiyat Dersleri vermiştir. Samar Attar’ın, bu kitabında bir bakıma İslam Düşüncesinin Modern Batı Düşüncesine etkisini izlemek için seçmiş olduğu eser ise, İbn Tufeyl’in meşhur, alegorik felsefi roman tarzında yazılmış olan eseri Hayy b. Yakzan. Döngüsel/Aktarımsal medeniyet tasavvuru bağlamında, insanlığın ‘küresel bir köyde’ yaşadığı düşüncesine sahip olan yazar Batı merkezli düşünce tarihi okumasına sert eleştiriler getiriyor. Bu bağlamda tarihte hiçbir zaman bir şeyi ilk bizim keşfettiğimizi veya onu keşfedebilecek tek kişinin biz olduğumuz iddiasında olmamamız gerektiğini belirtiyor. Yazar söz konusu eserin, Avrupa’nın edebiyat ve düşünce dünyasına etkisinin olabileceğinin izini öncelikle eserin muhtelif çevirileri üzerinden sürüyor. Daha sonra bir başka eser olan Robinson Crusoe ile bir karşılaştırma içine giren yazar, Crusoe’nun Hayy b. Yakzan’ın temel mesajının önüne geçilerek yazılmış kötü bir kopyası olduğunu, iki eserin kahramanlarının karakter analizleri üzerinden tespit ediyor. Yazarın kitap boyunca asıl vurguladığı husus ise Hayy b. Yakzan’ın dini ve felsefi yönünü takdir ve tebyin etmekle beraber, siyasi yönüne odaklanılmadığı hususudur. Yazar buradan hareketle Hayy’ın yazıldığı dönemin olumsuz siyasi ve toplumsal yönlerine bir cevap niteliğinde olduğunu belirtmekte ve dini hoşgörü/tolerans kavramlarını ısrarla vurgulamaktadır.

 Toplumsal Hafıza

Faruk Karaarslan / Ketebe Yayınları

‘‘Çünkü bizim algılama biçimimiz salt kendi zihin dünyamızla ilgili değildir. Biz o süreye kadar zihnimize yerleştirdiklerimizle ve sosyalleşme sürecinde edindiğimiz her türlü edinim ile birlikte algılarız. Yani bizim neyi nasıl algıladığımız, içinde yaşadığımız toplumsal yapıdan siyasal sisteme, oturduğumuz eve, okuduğumuz kitaplara kadar bir dizi unsura göre değişkenlik göstermektedir”

Sosyolojiyi insanın kendi hikâyesinin arka planındaki örüntüleri deşifre etme çabası olarak, ontolojik bir kaygı mesabesinde gören sosyolog yazar Faruk Karaarslan, bu bağlamda kitabının hikayesini adeta kendi hikayesiyle birleştirerek kitaba başlıyor. Yazar Auschwitz’i gezmeye gittiğinde, İsrail’den gelen bir gurup öğrenci ile kendisinin mekânı tecrübe etmesi arasında bir fark olduğunu anlar. Unutmama gayreti ya da bir şeyleri tekrar tekrar hatırlama çabası, bir devlet için neden bu kadar önemlidir? Sorusundan hareketle, toplumsal hafıza bağlamında hatırlama/hatırlatma, unutma/unutturma üzerine sorunsallaştırıcı bir dille kitabını kaleme alır. Yazar son zamanlarda toplumsal hafıza araştırmaları bağlamında ivme kazanan sözlü tarih çalışmalarının siyasi alanla politik hesaplaşmanın zemini olarak, ideolojik hesaplaşmadan kendisini alamadığını, bu durumun ise toplumsal hafızaya dair teorik bir dil yakalamayı zorlaştırdığını belirtmektedir. Buradan hareketle işe girişen yazar, toplumsal hafıza üzerine, terkibe söz konusu olan kavramların disiplinler arası çalışmayı elzem kıldığını belirtmekte ve disiplinler arası teorik bir tartışma açmaktadır. Yazar modernitenin, rolü gereği geleneğin taşıyıcısı olan hafızayı dışladığını, bundan dolayı da unutturucu bir işlevi olduğunu söylemektedir. Psikolojiden hareketle bir şeyi tamamıyla unutmanın veya hatırlamanın mümkün olmadığını ortaya koyan yazar, modernitenin unutturucu misyonunu, hafızanın dönüştürülmesi üzerinden yürüttüğünü ve hatırlananların ve unutulanların bu dönüşümle birlikte hatırlanabileceğini belirtiyor.